اخلاص از مادهء خلوص به معناى خالص كردن و تصفيه نمودن و از غير ، پاك كردن است . در اين كه منظور از اخلاص در اين جا اخلاص عملى يا قلبى يا اعتقادى است در ميان مفسّران نهج البلاغه گفتگوست . منظور از اخلاص عملى اين است كه هر كس نهايت توحيد پروردگار را داشته باشد تنها او را پرستش مىكند و انگيزهء او در هر چيز و هر كار ، خداست . اين همان چيزى است كه در بحث اخلاص در عبادت ، فقها روى آن تكيه دارند . « شارح خويى » رضوان اللّه عليه اين تفسير را به عنوان يك قول ، بىآن كه اشاره به گويندهء آن كند ذكر كرده است . « 1 » ولى اين احتمال بسيار بعيد است زيرا جمله‌هاى قبل و بعد اين جمله ، همه از مسائل عقيدتى سخن مىگويد و پر واضح است كه اين جمله نيز ناظر به اخلاص اعتقادى است . امّا اخلاص قلبى ، يا به تعبير « شارح بحرانى ابن ميثم » زهد حقيقى ، آن گونه‌اى كه تمام قلب او متوجّه خدا باشد و به غير او نينديشد و ما سوى اللّه ، او را به خود مشغول ندارد « 2 » ، گر چه مقام بالا و والايى است ولى باز با مجموعهء جمله‌هاى اين فراز سازگار نيست و بعيد است مقصود از آن جمله ، اين باشد . تنها مفهومى كه مناسب آن است خالص ساختن اعتقاد نسبت به پروردگار است ، يعنى او را از هر نظر يگانه و يكتا ، بىنظير و بىشبيه دانستن و از اجزاى تركيبى پاك و منزّه شمردن . در جملهء پنجم ، خود امام ( ع ) به اين معنى اشاره فرموده و با تعبير زيبايى آن را

--> ( 1 ) منهاج البراعة ، جلد 1 ، صفحهء 321 . طبق نقل شارح خويى ، صدر الدين شيرازى نيز در شرح كافى همين عقيده را دارد . ( 2 ) شرح نهج البلاغه ، جلد 1 ، صفحهء 122 .